Wednesday , November 30 2022

Ishin 1.9 miliardë vite drite larg/Shpërthimi jashtëzakonisht i fuqishëm i rrezeve gama përfshin gjithë Tokën

Shpërthimet e rrezeve gama (GRBs) janë ndër shpërthimet më energjike që nga Big Bengu dhe tani astronomët kanë zbuluar rreze më të fuqishme. Një rreze me energji të lartë deri në 18 herë më të fuqishme se rekordi i mëparshëm përfshiu Tokën fundjavën e kaluar.

Sinjali, i emërtuar GRB 221009A, u zbulua më 9 tetor, megjithëse vetë shpërthimi ndodhi 1.9 miliardë vjet më parë. Ai erdhi nga drejtimi i yjësisë Sagitta dhe ishte i dukshëm nga teleskopët për më shumë se 10 orë, duke e bërë atë një nga GRB-të më jetëgjatë të zbuluar.

Kjo nuk është e vetmja gjë e çuditshme në lidhje me të. GRB 221009A u zbulua se jep energjinë më të lartë nga çdo GRB e zbuluar ndonjëherë.

Energjia e këtyre ngjarjeve matet zakonisht në giga-elektronvolt (GeV), por disa janë regjistruar me energji prej rreth 1 tera-elektronvolt (TeV).

Por kjo ngjarje e re mund të ketë arritur një rekord 18 TeV, duke shënuar zbulimin e parë të një GRB me energji mbi 10 TeV.

Të paktën, kjo raportohet pas të dhënave nga një observator kinez i quajtur Observatori Large High Altitude Shoëer Air (LHAASO), i cili është projektuar për të zbuluar rrezet gama dhe rrezet kozmike duke matur kaskadat e grimcave që ato nisin në atmosferën e Tokës.

Këto të dhëna do të duhet të verifikohen nga ekipet e tjera përpara se GRB 221009A të fitojë vendin e tij në librat e rekordeve.

Ky shpërthim i rrezeve gama mbetet një nga më energjikët dhe më të ndriturit e zbuluar ndonjëherë, kryesisht për shkak se është relativisht afër.

Ndërsa 1.9 miliardë vite dritë mund të mos tingëllojnë shumë afër, shumica e të tjerëve zbulohen disa miliardë vite dritë ose më shumë larg.

Kjo afërsi shpjegon edhe pse shkëlqeu për shumë më gjatë më pas. Astronomët thonë se mund të kalojnë dekada para se të zbulohet një tjetër GRB kaq e ndritshme.

“Ky shpërthim është shumë më afër se GRB-të tipike, gjë që është emocionuese sepse na lejon të zbulojmë shumë detaje që përndryshe do të ishin shumë të zbehta për t’u parë,” tha Roberta Pillera, një astronome që udhëhoqi komunikimet e para rreth shpërthimit.

“Por është gjithashtu ndër shpërthimet më energjike dhe më të ndritshme që janë parë ndonjëherë pavarësisht distancës, duke e bërë atë dyfish emocionues.”

Ndërsa është ende e pasigurt saktësisht se çfarë e shkaktoi GRB, i dyshuari kryesor është një yll masiv që shembet në një vrimë të zezë në fund të jetës së tij. Ky proces nxjerr grimca të fuqishme në hapësirë, duke emetuar rreze X dhe rreze gama gjatë procesit.

Vlen të përmendet se pavarësisht intensitetit dhe afërsisë së tij, ky GRB është i padëmshëm për Tokën.

Mendohet se ato do të shpërthejnë brenda Rrugës sonë të Qumështit dhe rrezja e saj ka qenë e drejtuar drejtpërdrejt nga Toka, dhe mund të shkaktojë një zhdukje masive.

Megjithatë, fatmirësisht, GRB-të mendohet të jenë ngjarje relativisht të rralla, me vetëm disa që ndodhin për çdo galaktikë në një milion vjet, dhe një përqindje edhe më e vogël e tyre do të ndizeshin në drejtimin e saktë të Tokës. Burimi: NASA

Advertisement